नपाए को खोज्दा खोज्दै, पाएको गुमाइ रहेका त छैनौँ?
कसैलाई आफ्नै घर चाहिएको छ। वर्षौँदेखि भाडाको कोठामा बसेको मानिसले सोचि रहेको हुन्छ, सानै भए पनि आफ्नै घर भए कति आनन्द हुन्थ्यो।
तर आफ्नै घर भएको मानिस लाई त्यो घर साँघुरो लाग्न थालेको छ। उसलाई अझ ठूलो बैठक कोठा, फराकिलो आँगन र आधुनिक सजावट भएको अर्को घर चाहिएको छ।
गाडी नभएको मानिस सार्वजनिक याता यातमा यात्रा गर्दै सोच्दछ, एउटा सामान्य गाडी भए पनि कति सजिलो हुन्थ्यो। तर गाडी भएको मानिस बाटोमा आफूभन्दा महँगो गाडी देख्दा आफ्नै गाडी पुरानो लाग्न थाल्छ।
नेपालमा बसेको मानिसको सपना विदेश पुग्नु छ। उसलाई लाग्छ, विदेश पुगेपछि जीवन व्यवस्थित हुनेछ, आम्दानी बढ्नेछ र दुःख कम हुनेछ। तर विदेशमा वर्षौँ बिताएको मानिस लाई आफ्नै गाउँको साँझ याद आउँछ। घरको आँगन, आमाले पकाएको खाना, साथीहरू सँगको भेट घाट र चाडपर्वको रौनक सम्झँदा उसको मन भारी हुन्छ।
यसरी हेर्दा हामी सबैसँग केही न केही छ, तर हाम्रो ध्यान प्रायः आफूसँग भएको कुरामा होइन, नभएको कुरामा अडिएको हुन्छ।
चाहना किन कहिल्यै पूर्ण हुँदैन?
चाहना आफैँमा नराम्रो होइन। चाहना नभएको भए मानिसले नयाँ कुरा सिक्ने, परिश्रम गर्ने र जीवनलाई अगाडि बढाउने प्रेरणा पाउँदैनथ्यो। आजको संसारमा भएका धेरै आविष्कार र परिवर्तन मानिसको आवश्यकता र चाहनाबाटै जन्मिएका हुन्।
समस्या चाहना हुनुमा होइन, एउटा चाहना पूरा भएपछि खुसी सधैँका लागि टिकि रहन्छ भन्ने हाम्रो भ्रममा छ।
हामीले कुनै वस्तु वा उपलब्धि नपाउँदा सम्म त्यसलाई जीवनको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता ठान्छौँ। पाएपछि केही समय अत्यन्त खुसी हुन्छौँ। तर बिस्तारै त्यो हाम्रो दैनिक जीवनको सामान्य हिस्सा बन्न पुग्छ। कुनै समय सपना जस्तो लागेको वस्तुले केही महिनापछि पहिलेको जस्तो उत्साह दिन छोड्छ।
त्यसपछि मनले अर्को लक्ष्य खोज्न थाल्छ।
सानो घर पाएपछि ठूलो घर, साधारण गाडीपछि महँगो गाडी, राम्रो जागिरपछि अझ ठूलो पद, केही बचत भएपछि अझ धेरै सम्पत्ति। हामी पुग्न खोजेको गन्तव्य सधैँ केही कदम पर सर्दै जान्छ।
सायद चाहनाको स्वभाव नै त्यस्तै हो। एउटा चाहना पूरा हुँदा त्यसको अन्त्य हुँदैन, त्यही ठाउँबाट अर्को चाहनाको जन्म हुन्छ।
तर प्रत्येक नयाँ चाहनाको पछि दौडिनुअघि एउटा प्रश्न सोध्नु आवश्यक छ:
“यो साँच्चै मेरो आवश्यकता हो, कि अरूलाई देखेर जन्मिएको इच्छा मात्र हो?”
तुलनाले आफ्नै जीवनलाई सानो बनाउँछ
हामीलाई दुःखी बनाउने कुरा सधैँ अभाव मात्र हुँदैन। धेरैपटक अरूसँगको तुलना नै हाम्रो असन्तुष्टिको मुख्य कारण हुन्छ।
आफ्नो घरमा खुसी भएको मानिसले छिमेकीको ठूलो घर देखेपछि आफ्नो घरलाई कमजोर ठान्न थाल्छ। आफ्नै काममा सन्तुष्ट भएको व्यक्तिले साथीको पदोन्नति सुनेपछि आफू पछाडि परेको अनुभव गर्छ। परिवारसँग रमाइ रहेको मानिसले अरूको विदेश भ्रमणको तस्बिर देखेपछि आफ्नो जीवन नीरस ठान्न सक्छ।
तुलनाको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी के हो भने हामी आफ्नो सम्पूर्ण जीवनलाई अरूको देखिएको एउटा अंशसँग तुलना गर्छौँ।
हामीलाई आफ्नो संघर्ष, ऋण, कमजोरी, डर र अधुरा सपना सबै थाहा हुन्छन्। तर अरूको जीवनमा उनीहरूले देखाउन चाहेको सुन्दर भाग मात्र देखिन्छ। त्यसपछि हामी उनीहरूको बाहिरी चमकसँग आफ्नो भित्री पीडाको तुलना गर्न थाल्छौँ।
यही तुलना बारम्बार दोहोरिँदा हामीले आफ्नै उपलब्धि लाई सामान्य र अरूको उपलब्धि लाई असाधारण ठान्न थाल्छौँ।
हामी कति टाढा आइपुगेका छौँ भन्ने बिर्सन्छौँ। केवल अरू हामीभन्दा कति अगाडि छन् भन्ने मात्र देख्न थाल्छौँ।
सामाजिक सञ्जाल ले देखाउने अधुरो सत्य
सामाजिक सञ्जाल ले हामीलाई संसारसँग जोडेको छ। यसले ज्ञान, अवसर र अभिव्यक्तिको नयाँ ढोका खोलेको छ। तर यही माध्यमले अनजानमै हाम्रो असन्तुष्टि पनि बढाइ रहेको छ।
सामाजिक सञ्जालमा मानिसहरूले प्रायः जीवनका राम्रा क्षण देखाउँछन्। नयाँ घर, नयाँ गाडी, विदेश यात्रा, स्वादिलो खाना, सफल व्यवसाय, हाँसिरहेको परिवार र सुन्दर सम्बन्ध।
तर त्यही घरको ऋण देखिँदैन। गाडी किन्न गरेको संघर्ष देखिँदैन। यात्राको पछाडिको थकान देखिँदैन। मुस्कान भित्र लुकेको चिन्ता देखिँदैन। राम्रो देखिएको सम्बन्ध भित्रको दूरी पनि देखिँदैन।
हामी अरूको जीवनको सम्पादित दृश्य हेर्छौँ, तर त्यसलाई उनीहरूको पूर्ण जीवन ठान्छौँ।
बिस्तारै हामीलाई आफ्नो साधारण दिन व्यर्थ लाग्न थाल्छ। घरमा परिवारसँग बसेर खाएको खाना सामान्य लाग्छ। स्वस्थ भएर बिहान उठ्नु सामान्य लाग्छ। नियमित काम हुनु, घर फर्कने ठाउँ हुनु र दुःखमा सम्झने मानिस हुनु पनि सामान्य लाग्छ।
वास्तवमा यिनै सामान्य लाग्ने कुरा जीवनका सबैभन्दा असाधारण उपहार हुन सक्छन्।
सामाजिक सञ्जाल हेर्नु गलत होइन। तर त्यहाँ देखिएको हरेक चमकलाई सत्यको पूर्ण रूप मान्नुचाहिँ गलत हुन सक्छ।
सन्तोष र प्रगति फरक कुरा हुन्?
कतिपय मानिसलाई लाग्छ, सन्तोष गर्नु भनेको महत्त्वाकाङ्क्षा त्याग्नु हो। आफूसँग भएकोमा खुसी भएपछि मानिसले प्रगति गर्न छोड्छ भन्ने धारणा पनि पाइन्छ।
तर सन्तोष र निष्क्रियता एउटै कुरा होइनन्।
सन्तोषको अर्थ, “अब मलाई केही चाहिँदैन” भन्नु होइन। यसको अर्थ, “आज मसँग जे छ, त्यसको मूल्य बुझ्छु; तर भोलिलाई अझ राम्रो बनाउन पनि प्रयास गर्छु” भन्नु हो।
असन्तुष्टि ले पनि मानिस लाई अघि बढाउन सक्छ, तर त्यस यात्रामा शान्ति हुँदैन। ऊ एउटा लक्ष्य पूरा गरेपछि खुसी हुन नपाउँदै अर्को अभाव खोज्न थाल्छ।
सन्तोष बाट जन्मिएको प्रगतिमा भने हतार कम हुन्छ, स्पष्टता बढी हुन्छ। मानिस अरूलाई जित्नका लागि होइन, हिजोको आफू भन्दा राम्रो बन्नका लागि प्रयास गर्छ।
सन्तोष ले हामीलाई रोक्दैन। यसले हामीलाई आफ्नो यात्राको सम्मान गर्दै अगाडि बढ्न सिकाउँछ।
प्रगति जीवनको बाहिरी यात्रा हो भने सन्तोष भित्री शान्ति हो। यी दुईमध्ये एउटा रोज्नुपर्ने होइन। दुवैलाई सँगसँगै लैजान सकिन्छ।
कृतज्ञ हुँदै ठूलो सपना देख्न सकिन्छ
कृतज्ञ हुनु भनेको सानो सपना देख्नु होइन। वर्तमानलाई स्वीकार गर्नु भनेको भविष्यप्रति उदासीन हुनु पनि होइन।
एउटा सानो घर भएको मानिसले ठूलो घरको सपना देख्न सक्छ। तर नयाँ घरको खोजीमा अहिलेको घरभित्र बस्ने मानिसहरूको माया बिर्सनु हुँदैन।
साधारण गाडी चलाउने मानिसले राम्रो गाडी किन्ने लक्ष्य राख्न सक्छ। तर नयाँ गाडी नआएसम्म पुरानो गाडीले दिएको सुविधा र सुरक्षित यात्रालाई तुच्छ ठान्नु हुँदैन।
विदेशमा बसेको मानिसले आर्थिक सफलता खोज्न सक्छ। तर त्यस यात्रामा आफ्नो स्वास्थ्य, परिवार, सम्बन्ध र मातृभूमिसँगको आत्मीयता गुमाउनु हुँदैन।
कृतज्ञता ले सपना लाई सानो बनाउँदैन। बरु सपनासम्म पुग्ने यात्रालाई सुन्दर बनाउँछ।
कृतज्ञ मानिसले भन्छ:
“मसँग भएको कुरा पर्याप्त छ, तर म आफ्नो क्षमता अझ विस्तार गर्न चाहन्छु।”
अकृतज्ञ मनले भन्छ:
मैले अझ धेरै नपाए सम्म मेरो जीवनको कुनै मूल्य छैन।
यिनै दुई सोचबीच जीवनको ठूलो भिन्नता लुकेको हुन्छ।
नपाएको खोज्दा पाएको नछुटोस्
हामी भविष्य सुरक्षित बनाउन आज परिश्रम गर्छौँ। तर कहिले काहीँ भविष्य बनाउने दौडमा वर्तमान नै बाँच्न बिर्सन्छौँ।
पैसा कमाउने क्रममा स्वास्थ्य गुमाउँछौँ। ठूलो घर बनाउने क्रममा त्यही घरमा बस्ने परिवारसँगको समय गुमाउँछौँ। काममा सफल हुने प्रयासमा आफ्ना मानिसको आवाज सुन्न छोड्छौँ। सामाजिक प्रतिष्ठा जोगाउने क्रममा आफ्नै सरलता र आत्मिक शान्ति गुमाउँछौँ।
जब खोजेको कुरा प्राप्त हुन्छ, कहिलेकाहीँ त्यसको मूल्य तिर्न हामीले गुमाएको कुरा त्योभन्दा धेरै महत्त्वपूर्ण भइसकेको हुन्छ।
हामी धेरै पैसा कमाउन सक्छौँ, तर बितेको समय किन्न सक्दैनौँ। सुविधा थप्न सक्छौँ, तर बिग्रिएको स्वास्थ्य तुरुन्त फर्काउन सक्दैनौँ। हजारौँ मानिससँग जोडिन सक्छौँ, तर टाढिएका आफ्ना मानिससँगको पुरानो आत्मीयता सधैँ उस्तै बनाउन सक्दैनौँ।
त्यसैले सपना देख्दा, दौडिँदा र कमाउँदा बीचबीचमा रोकिएर हेर्नुपर्छ:
मैले के प्राप्त गर्दै छु?
त्यसका लागि के गुमाउँदै छु?
र मैले गुमाइरहेको कुरा फेरि प्राप्त गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन?
कहिलेकाहीँ फर्केर हेर्नुपर्छ
आज हामीसँग भएका धेरै कुरा कुनै समय हाम्रो प्रार्थना थिए।
आज सामान्य लागेको जागिर कुनै समय खोजिरहेको अवसर हुन सक्छ। अहिले साँघुरो लागेको घर कुनै समय आफ्नै छानोको सपना थियो। अहिले पुरानो लागेको गाडी कुनै समय ठूलो सुविधा थियो। आज सामान्य लागेका परिवारका सदस्यहरू कुनै दिन केवल सम्झनामा सीमित हुन सक्छन्।
यसको अर्थ हामी जहाँ छौँ, त्यहीँ रोकिनुपर्छ भन्ने होइन। अघि बढ्नुपर्छ, नयाँ कुरा सिक्नुपर्छ, ठूला सपना देख्नुपर्छ र आफ्नो जीवनलाई अझ राम्रो बनाउनुपर्छ।
तर अगाडि हेर्दाहेर्दै पछाडि फर्केर आफूले पार गरेको बाटो पनि हेर्नुपर्छ। टाढाको उज्यालोतर्फ दौडिँदा आफ्नो हातमा बलिरहेको सानो दियो निभ्न दिनु हुँदैन।
जीवन केवल पाउने यात्रा होइन। पाएको कुरा चिन्नु, त्यसको सम्मान गर्नु र जोगाउनु पनि जीवनकै महत्त्वपूर्ण कला हो।
सायद खुसी सबै चाहना पूरा भएको अवस्थामा भेटिँदैन। खुसी त अपूर्ण चाहनाहरूका बीचमा पनि आफूसँग भएका कुराको मूल्य बुझ्न सक्ने मनमा भेटिन्छ।
त्यसैले आज एकछिन रोकिनुहोस्। आफ्नो घर हेर्नुहोस्। परिवारको अनुहार हेर्नुहोस्। आफ्नो स्वास्थ्य, काम, यात्रा र संघर्ष सम्झनुहोस्। आफूले गुमाएका कुरा मात्र होइन, अझै बाँकी रहेका अमूल्य कुरा पनि गन्नुहोस्।
अनि आफैँलाई सोध्नुहोस्:
नपाएको खोज्दाखोज्दै, पाएको गुमाइरहेका त छैनौँ?
