म व्यस्त थिएँ, तर केका लागि?
सफलता र जीवनको बीचमा हराएको एउटा कथा
बिहान मोबाइलको अलाराम बज्नु अघि नै उसको आँखा खुल्थ्यो। निद्रा पूरा भएको भएर होइन, आज गर्नुपर्ने कामहरूको सूची सम्झिएर। उठ्नेबित्तिकै मोबाइल हेर्थ्यो। केही सन्देश, केही इमेल र छुटेका फोनहरू। त्यसपछि हतार हतार तयार भएर कामतिर निस्कन्थ्यो।
घरबाट निस्कँदा छोरी सुतिरहेकी हुन्थी। श्रीमतीले कहिले काहीँ भन्थिन्, “आज अलि छिटो आउनुहोस् है।”
ऊ सधैँ एउटै उत्तर दिन्थ्यो, “कोसिस गर्छु।”
तर त्यो ‘आज’ कहिल्यै आएन।
ऊ असल श्रीमान् बन्न चाहन्थ्यो, जिम्मेवार बुबा बन्न चाहन्थ्यो र परिवार लाई अभाव हुन नदिने सपना देख्थ्यो। त्यसैले दिनरात मेहनत गर्थ्यो। उसलाई लाग्थ्यो, अहिले केही वर्ष दुःख गरेपछि जीवन सजिलो हुनेछ। अहिले समय दिन नसके पनि भविष्यमा परिवारसँग धेरै समय बिताउनेछ।
तर भविष्य नजिक आउनुको सट्टा सधैँ केही पर सर्दै गइरहेको थियो।
सफलताको पछाडि दौडिएको मानिस
उसको यात्रा खाली हातबाट सुरु भएको थियो। जीवनमा धेरै अभाव देखेकाले ऊ आफ्ना सन्तानले त्यही अभाव भोग्न नपरोस् भन्ने चाहन्थ्यो। त्यसैले काम उसको आवश्यकता मात्रै रहेन, बिस्तारै पहिचान बन्यो।
कमाइ बढ्दै गयो। पहिले भाडाको एउटा सानो कोठा थियो, पछि राम्रो घर भयो। सार्वजनिक यातायातमा हिँड्ने ऊ आफ्नै गाडी चढ्न थाल्यो। बैंक खातामा बचत बढ्यो। समाजले उसलाई सफल भन्न थाल्यो।
तर ऊभित्र कतै एउटा खाली ठाउँ पनि बढ्दै थियो।
उसले घर बनायो, तर घरभित्रका मानिससँग बसेर कुरा गर्ने समय पाएन। गाडी किन्यो, तर परिवारलाई लिएर कतै घुम्न जाने फुर्सद भएन। बच्चाहरूका लागि महँगा सामान ल्यायो, तर उनीहरूको बाल्यकाल आफ्नै आँखाअगाडि बितिरहेको देख्न सकेन।
ऊ व्यस्त थियो। यति व्यस्त कि आफू किन दौडिरहेको छ भन्ने प्रश्न सोध्ने समयसमेत उससँग थिएन।
“बुबा, तपाईं कहिले खाली हुनुहुन्छ?”
एक साँझ ऊ निकै ढिलो घर फर्कियो। खाना टेबलमा छोपेर राखिएको थियो। श्रीमती सुतिसकेकी थिइन्। छोरी भने सोफामा उसलाई पर्खँदै निदाएकी रहिछ।
उसले छोरीलाई उठाएर कोठामा लैजान खोज्दा छोरीको हातबाट कागजको एउटा पाना खस्यो। त्यो विद्यालयमा बनाइएको पारिवारिक चित्र थियो। चित्रमा आमा र छोरी हात समातेर उभिएका थिए। छेउमा एउटा घर थियो। आकाशमा घाम थियो। तर चित्रमा बुबा थिएनन्।
उसले भोलिपल्ट छोरीलाई सोध्यो, “चित्रमा मलाई किन नबनाएको?”
छोरीले सरल उत्तर दिई, “तपाईं त सधैँ काममा हुनुहुन्छ नि।”
त्यो उत्तरमा कुनै गुनासो थिएन। तर त्यही निर्दोष वाक्यले उसलाई भित्रैदेखि हल्लायो।
छोरीले फेरि सोधी, “बुबा, तपाईं कहिले खाली हुनुहुन्छ?”
ऊसँग त्यसको उत्तर थिएन।
उसले परिवारका लागि काम गरिरहेको थियो, तर त्यही परिवारको जीवनबाट आफू बिस्तारै हराउँदै गएको थियो।
व्यस्तता र अर्थपूर्ण जीवन एउटै होइनन्
हामीमध्ये धेरैको जीवन पनि त्यही मानिसको जस्तै छ। बिहान उठेदेखि राति नसुतुन्जेलसम्म हामी केही न केही गरिरहेका हुन्छौँ। कमाउने, बचत गर्ने, घर बनाउने, ऋण तिर्ने, भविष्य सुरक्षित गर्ने र अरूभन्दा अगाडि बढ्ने प्रयासमा समय बिताइरहेका हुन्छौँ।
व्यस्त हुनु नराम्रो होइन। मेहनत, जिम्मेवारी र प्रगति जीवनका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्। समस्या त्यतिबेला सुरु हुन्छ, जब हामी व्यस्ततालाई नै सफलता सम्झन्छौँ।
दिनभरि काम गर्नु उपलब्धि हुन सक्छ, तर त्यो कामले हामीलाई कहाँ पुर्याइरहेको छ भन्ने थाहा नहुनु दुःखद हो। धेरै कमाउनु सफलता हुन सक्छ, तर त्यो कमाइका लागि स्वास्थ्य, सम्बन्ध, शान्ति र परिवार गुमाउनु कस्तो सफलता हो?
हामी पात्रोमा बैठकका लागि समय छुट्याउँछौँ, तर आमाबुबासँग कुरा गर्ने समय छुट्याउँदैनौँ। ग्राहकको फोन तुरुन्त उठाउँछौँ, तर आफ्नै सन्तानले बोलाउँदा “एकछिन पर्ख” भन्छौँ। सामाजिक सञ्जालमा सयौँ मानिससँग जोडिएका हुन्छौँ, तर एउटै घरमा बसेका मानिसहरूको मन बुझ्न सकिरहेका हुँदैनौँ।
सायद हामी समयको अभावमा होइन, प्राथमिकताको अन्योलमा बाँचिरहेका छौँ।
सफलता देखिन्छ, छुटेको जीवन देखिँदैन
सफलताको एउटा समस्या छ। यसले हामीले प्राप्त गरेका कुरा देखाउँछ, तर त्यसका लागि गुमाएका कुरा देखाउँदैन।
नयाँ घर सबैले देख्छन्, तर त्यो घर बनाउन छुटेका पारिवारिक क्षण कसैले देख्दैन। बढेको बैंक ब्यालेन्स देखिन्छ, तर घटेको स्वास्थ्य देखिँदैन। उच्च पद देखिन्छ, तर मनभित्र बढेको तनाव र एक्लोपन देखिँदैन।
समाजले हाम्रो परिणाम हेर्छ। जीवनले भने त्यसको मूल्य सोध्छ।
कहिलेकाहीँ हामी भविष्य सुरक्षित बनाउने नाममा वर्तमानलाई पूर्ण रूपमा त्यागिदिन्छौँ। हामी भन्छौँ, “अहिले अलि व्यस्त छु, पछि आराम गर्छु।” तर त्यो ‘पछि’ कहिले आउँछ भन्ने निश्चित हुँदैन।
छोराछोरी सधैँ साना रहँदैनन्। आमाबुबा सधैँ पर्खिरहँदैनन्। शरीर सधैँ स्वस्थ रहँदैन। प्रेम पनि बेवास्ताबीच सधैँ उस्तै रहँदैन।
समय बितेपछि पैसा फेरि कमाउन सकिन्छ। तर छुटेको बाल्यकाल, आमाको प्रतीक्षा, बुबासँग गर्न नसकेको संवाद र आफ्ना मानिससँग बिताउन नपाएको समय किनेर फर्काउन सकिँदैन।
एउटा अप्रत्याशित विश्राम
एकदिन अत्यधिक थकानका कारण ऊ काममै बेहोस भयो। अस्पतालमा जाँच गर्दा ठूलो रोग त देखिएन, तर चिकित्सकले भने, “शरीर मेसिन होइन। यसलाई पनि आराम, निद्रा र आफ्ना मानिसहरूको साथ चाहिन्छ।”
अस्पतालको शय्यामा पल्टँदा पहिलोपटक उसले जीवनलाई टाढाबाट हेर्ने मौका पायो।
उसले आफैँलाई सोध्यो:
“म यति धेरै व्यस्त थिएँ, तर केका लागि?”
उत्तर स्पष्ट थियो, “परिवारका लागि।”
तर अर्को प्रश्न झन् गहिरो थियो:
“यदि परिवारकै लागि थिएँ भने परिवारसँग कहिले बाँचेँ?”
उसले बुझ्यो, आफूले कमाएको धेरै थियो, तर अनुभव गरेको थोरै। उसले परिवारका लागि सुविधा जम्मा गर्यो, तर सम्झना बनाउन बिर्सियो। भविष्यलाई सुन्दर बनाउने प्रयासमा वर्तमानलाई रित्तो बनाइरहेको थियो।
सन्तुलन भनेको सपना छोड्नु होइन
जीवन रोज्ने कुरा गर्दा कतिपयलाई लाग्न सक्छ, अब महत्त्वाकाङ्क्षा छोड्नुपर्छ, काम कम गर्नुपर्छ वा प्रगतिबाट टाढा बस्नुपर्छ। तर सन्तुलनको अर्थ सपना त्याग्नु होइन।
सन्तुलन भनेको सफलताको परिभाषामा पैसा र पदसँगै स्वास्थ्य, सम्बन्ध, समय र मनको शान्तिलाई पनि राख्नु हो।
परिवारसँग बसेर खाएको साधारण खाना पनि जीवनको उपलब्धि हुन सक्छ। छोरीको कुरा ध्यान दिएर सुन्नु, श्रीमतीसँग केही समय हिँड्नु, आमाबुबालाई फोन गर्नु, साथीको दुःखमा उपस्थित हुनु र कहिलेकाहीँ आफ्नै मनसँग चुपचाप बस्नु पनि अर्थपूर्ण जीवनका हिस्सा हुन्।
हामीले काम गर्नु आवश्यक छ। तर काम गर्दै गर्दा जीवन पनि बाँच्नुपर्छ। भविष्यका लागि बचत गर्नुपर्छ, तर वर्तमानका सुन्दर क्षणहरू खर्च गर्न डराउनु हुँदैन।
अन्तिम प्रश्न
त्यस घटनापछि उसले जागिर छोडेन। जिम्मेवारीबाट भागेन। उसले केवल आफ्नो समयको अर्थ बदल्यो।
अब ऊ सकेसम्म साँझको खाना परिवारसँग खान्थ्यो। छोरीको विद्यालय कार्यक्रममा उपस्थित हुन्थ्यो। कहिलेकाहीँ मोबाइल बन्द गरेर परिवारसँग बाहिर निस्कन्थ्यो। काम अझै थियो, लक्ष्य अझै थिए, तर अब उसको जीवनमा आफ्ना मानिसहरूका लागि पनि ठाउँ थियो।
एकदिन छोरीले फेरि पारिवारिक चित्र बनाई। यसपटक चित्रमा आमा, छोरी र बुबा तीनैजना थिए।
सायद जीवन परिवर्तन गर्न सधैँ ठूलो निर्णय चाहिँदैन। कहिलेकाहीँ एउटा सानो प्रश्न नै पर्याप्त हुन्छ:
“म व्यस्त त छु, तर केका लागि?”
यदि हाम्रो व्यस्तताले हामीलाई आफ्नै मानिसबाट टाढा बनाइरहेको छ, स्वास्थ्य खोसिरहेको छ र मनको शान्ति समाप्त गरिरहेको छ भने एकपटक रोकिनु आवश्यक छ।
किनकि अन्त्यमा जीवनले हामी कति व्यस्त थियौँ भनेर सोध्ने छैन। जीवनले सोध्नेछ, हामीले पाएको समय कसलाई दियौँ, कसलाई माया गर्यौँ र आफ्नो उपस्थितिले कसको जीवन अलिकति सुन्दर बनायौँ।
सफलता जीवनको एउटा हिस्सा हो। सफलता नै सम्पूर्ण जीवन होइन। … दिल अविरल
